Kendimi neden sürekli başkalarıyla kıyaslıyorum?
Kıyaslamak insanın doğal bir eğilimi. Nerede durduğumuzu anlamak için etrafımıza bakarız. Sorun bu bakışın kendisinde değil, ne zaman ve neyi ölçmek için kullanıldığında.
Dışarıdan cetvel aramak
Kendi değerine dair içeriden gelen bir ölçüt zayıfsa, zihin dışarıdan bir referans arar. “Yeterince iyi miyim?” sorusunun cevabı içeride bulunamadığında, cevap başkalarının hayatında aranır.
Bu arayışın birkaç tanıdık biçimi var:
- Yaş üzerinden ölçmek: “Bu yaşta o noktada olmalıydım.”
- Hız üzerinden ölçmek: “Herkes ilerliyor, ben yerimde sayıyorum.”
- Görünüş üzerinden ölçmek: “Onun gibi görünsem daha rahat olurdum.”
Her seferinde ölçüm yapılır, ama sonuç hiçbir zaman kalıcı bir rahatlama vermez. Çünkü karşılaştırma sabit değildir; bir referansı geçtiğinde zihin yeni bir referans bulur.
Sosyal medya ne yapıyor
Sosyal medya kıyaslamayı yaratmaz, ama onu sürekli erişilebilir hale getirir. Normalde yılda birkaç kez karşılaşacağın hayat kesitleri, günde yüzlerce kez akışından geçer.
Buradaki asıl zorluk şudur: Sen kendi sürecinin tamamını bilirsin; onların ise yalnızca yayınlanmaya karar verilmiş kısmını görürsün. Karşılaştırma bu yüzden baştan eşitsizdir.
Kıyaslamanın altında ne var
Görüşmelerde bu başlık genellikle tek başına gelmez. Yanında sıkça şunlar bulunur:
Değerin koşullu hale gelmiş olması. Yani “başardığım sürece değerliyim” denklemi.
Kendine yönelik eleştirel bir iç ses. Kıyaslama çoğu zaman bu sesin kanıt toplama biçimidir.
Görünür olma ile ilgili bir gerilim. Fark edilmek isterken aynı anda değerlendirilmekten çekinmek.
Ne üzerinde çalışılabilir
Kıyaslamayı tamamen bırakmak gerçekçi bir hedef değil. Bunun yerine genellikle şu sorular üzerinde çalışırız:
Kıyaslama en çok hangi alanda tetikleniyor? Herkesle mi, yoksa belirli bir grupla mı?
Kıyaslamadan sonra ne yapıyorsun? Geri çekilmek, aşırı çalışmak, kendini cezalandırmak?
Kendi ölçütün ne olurdu? Dışarıdan gelen tanımları bir kenara koyduğunda geriye ne kalıyor?
Bu soruların hazır cevapları yok. Ama sorulmaya başlandığında kıyaslama, otomatik bir refleks olmaktan çıkıp üzerinde düşünülebilir bir şeye dönüşür.